ทำ 5ส ฉบับย่อ

 
 

5ส เป็นกิจกรรมพื้นฐานในการพัฒนาระบบสู่การบริหารงานคุณภาพต่อไป ซึ่งจะช่วยสร้างสภาพแวดล้อมในสถานที่ทำงานให้น่าอยู่ มีความสะดวก สะอาดเรียบร้อย ทำให้พนักงานเกิดวินัยในตนเอง มีทัศนคติที่ดีต่อหน่วยงาน ดังคำกล่าวที่ว่า “หยิบก็ง่าย หายก็รู้ ดูก็งามตา” 5ส มีอะไรบ้างหละ

  1. สะสาง หรือ เซริ การแยกของจำเป็นและไม่จำเป็นออกจากกัน ของจำเป็นคือ ของที่ใช้งานได้ มีประโยชน์ อย่างเศษกระดาษ บางคนคิดว่าไม่จำเป็น ที่จริงแล้ว สามารถนำไปขายได้ กระดาษรีไซเคิล ก็สามารถนำมาใช้ใหม่ได้ ก็ขอให้แยกให้ดีหน่อยละกัน สำหรับของที่ไม่จำเป็น คือของที่ไม่มีประโยชน์ นำมาใช้ใหม่ไม่ได้ และขายไม่ได้ ก็ควรจะทิ้งไป อย่างขยะก็ยังมีการแยกได้อีกเป็น ขยะแห้ง ขยะเปียก ขยะอันตราย สำหรับ ส แรกนี้ก็เป็นจุดเริ่มต้นของการทำ 5ส ถ้าแยกของดี ขั้นตอนต่อไปก็จะง่ายแล้ว
  2. สะดวก หรือ เซตัน เป็นการจัดเก็บของเพื่อความสะดวก ของที่เราแยกจาก ส.สะสาง ก็ต้องมีที่จัดเก็บทั้งของที่จำเป็น และของที่ไม่จำเป็น ซึ่งส่วนมากแล้วจะลืมของที่ไม่จำเป็นอยู่ประจำ ของทั้งสองอย่างนี้ต้องมีที่อยู่ให้มัน ไม่ว่าจะเป็นตู้ โต๊ะ ถังขยะ ควรจะแยกให้ชัดเจน เมื่อหาที่อยู่ได้แล้วก็ควรจะระบุชี้บ่งให้ชัดเจน เช่น อาจจะทำป้าย ทำสัญลักษณ์ ตีเส้น ให้เห็นชัดเจน เพื่อง่ายต่อการใช้ สะดวก และปลอดภัย
  3. สะอาด หรือ เซโซ เป็นการทำความสะอาดของที่จำเป็น เมื่อมีที่อยู่แล้วจาก ส.สะดวก แล้ว ก็ควรมีการทำความสะอาดบ้าง ซึ่งอาจจะกำหนดเป็นตารางแผนการทำความสะอาดขึ้นมาให้เหมาะสมกับของที่จำเป็นเหล่านั้น เช่น ทำความสะอาดเครื่องจักร อาจจะมีการจัดทำแผนการซ่อมบำรุงขึ้น, คอมพิวเตอร์ อาจจะมีการทำความสะอาดอะไหล่ต่างๆ เพื่อรักษาระยะเวลาการใช้งานอาจจะ 2-3 เดือนครั้งก็ได้ นอกจากการทำความสะอาดของที่จำเป็นแล้ว ก็ควรจะทำความสะอาดบริเวณที่ทำงานด้วย เช่น พื้น โต๊ะ ตู้ เป็นต้น
  4. สุขลักษณะ หรือ ไซเค็ตสุ เกิดจากการปฏิบัติ 3ส อย่างต่อเนื่องและเป็นประจำ ซึ่งจะทำให้สถานที่ทำงานมีสภาพหมดจด สะอาดตา ถูกสุขลักษณะ และควรจะรักษาให้ดีตลอดไป
  5. สร้างนิสัย หรือ ชิตซุเกะ เกิดจากการปฏิบัติ 3ส แรก และทำอย่างต่อเนื่องจนเกิดสุขลักษณะ ก็จะทำให้เกิดนิสัยที่ดีต่อการทำงาน รวมไปถึงการปฏิบัติงานตามระเบียบวินัย กฎข้อบังคับอย่างเคร่งครัด

เมื่อทราบแล้วว่า 5ส มีอะไรบ้าง และเป็นอย่างไร แล้วจะเริ่มอย่างไรหละ
ก็ขอเขียนให้เข้าใจกันง่ายๆ ถึงวิธีการเริ่มต้น จะไม่กล่าวถึงขั้นตอนการทำ 5ส ที่กล่าวกันโดยทั่วไปแล้วกัน (เป็นพิธีการไปหน่อย) โดยจะเขียนให้ใช้ได้กับทุกคนที่ต้องการนำ 5ส ไปใช้

  1. ควรจะเริ่มจากตัวเราก่อนเป็นอันดับแรก เริ่มจากตื่นนอนเราก็ทำ 5ส แล้ว แต่ส่วนมากจะไม่ทราบกัน เมื่อตื่นนอนก็จะมีการจัดเก็บที่นอนให้เรียบร้อย อาบน้ำ แปรงฟัน จัดเก็บชุดนอนในตะกร้า เปลี่ยนชุดใหม่ที่เก็บไว้ในตู้ กวาดขยะห้อง เก็บของที่ใช้แล้วทิ้งใส่ถังขยะ เป็นต้น นี่ก็เป็นการทำ 5ส แล้ว
    สำหรับที่ทำงาน เราก็ควรเริ่มจากโต๊ะทำงานเราก่อน มีการจัดเก็บ ทำสัญลักษณ์ เครื่องหมายบ่งชี้ให้ทราบ (กันลืม) งานที่เสร็จแล้ว งานค้าง งานระหว่างทำ สมุดโน้ต สำหรับข้อมูลในคอมพิวเตอร์ที่ใช้งาน เราก็มีการจัดเก็บเป็นหมวดหมู่ แยกชัดเจน เพื่อให้ง่ายต่อการค้นหาและจดจำ เมื่อทำงานเสร็จควรจะมีการทำความสะอาดบ้าง จัดเก็บเอกสารต่างๆ ไว้ให้เข้าที่อยู่ของมัน
  2. เมื่อเราเริ่มทำของเราแล้วก็ขยายออกไปภายในบริเวณที่ทำงานของเรา อาจจะเป็นออฟฟิศ หรือบริเวณทำงานอื่นๆ ที่เราทำอยู่ โดยการจัดเขียนแผนผังที่ทำงานให้เห็นชัดเจน ระบุที่ต่างๆ ให้ชัดเจนรวมทั้งขนาดในแผนผังที่ทำงาน โดยให้เขียนจากแผนผังเดิมที่จัดวางอยู่ก่อนทำ 5ส เช่น ในห้องทำงาน ให้ระบุพื้นที่ทำงาน โต๊ะทำงาน ตู้เอกสาร ถังขยะ เป็นต้น ให้ครอบคลุมทั้งหมดที่มีอยู่ ถ้าทำทั้งหมดก็ควรจะทำแผนผังที่ทำงานทุกส่วนงานที่มีอยู่ระบุขนาดด้วยให้ชัดเจน เพื่อให้ง่ายต่อการทำ ส.สะสาง สะดวก และสะอาด
  3. เมื่อเขียนแผนผังเสร็จแล้ว ก็มาจัดวางให้เหมาะสม ซึ่งมีขนาดระบุอยู่แล้ว โดยคำนึงถึงความสะดวก ความปลอดภัย และง่ายต่อการทำความสะอาด การจัดวางนี้ควรจะจัดวางในแผ่นกระดาษก่อน เพื่อให้มองภาพได้ง่ายขึ้นเมื่อมีการจัดพื้นที่
  4. นำแผนผังที่จัดวางเรียบร้อยแล้ว มาทำการจัดวางพื้นที่จริงตามแผนผังที่เขียนไว้ โดยอาจจะประยุกต์ เปลี่ยนแปลงตามความเหมาะสมของความสภาพบริเวณทำงานจริง
  5. เมื่อวางเข้าที่เรียบร้อยแล้ว ก็ควรจะจัดทำแผนผังบริเวณทำงานใหม่ตามที่ได้จัดวาง โดยมีการทำเครื่องหมาย สัญลักษณ์ให้เห็นชัดเจน
  6. จัดการทำป้ายบ่งชี้ต่างๆ ของสถานที่ทำงาน โดยนำไปติดไว้เฉพาะบริเวณ หรือสิ่งของที่จำเป็นต้องระบุ รวมไปถึงการทำเส้นกำหนดขอบเขตพื้นที่ทำงาน ซึ่งเหมาะกับสิ่งของที่เป็นอันตราย เช่น เครื่องจักรกล ระบุขอบเขตให้ชัดเจน เป็นต้น สำหรับการระบุย่อยลงไปในแต่ละที่ทำงานนั้น เช่น ห้องเก็บวัสดุ อุปกรณ์ ก็ควรจะทำเพิ่ม โดยทำแยกย่อยออกมาจากแผนผังที่ทำงานรวม ซึ่งมีขั้นตอนการทำเหมือนกัน
  7. เมื่อจัดทำป้ายชี้บ่ง ระบุเส้นกำหนดขอบเขตพื้นที่ทำงานเสร็จแล้ว เราก็มาเริ่มทำความสะอาดกันในทุกพื้นที่ทำงาน ทุกสิ่งของที่จำเป็นที่ควรทำความสะอาดทั้งหมด
  8. ถ้าผู้บริหารต้องการที่จะให้ทำเป็นประจำ เราก็ควรจะจัดตั้งคณะทำงาน 5ส ขึ้นมาเพื่อทำการตรวจประเมินการทำ 5ส ของส่วนงานต่างๆ เพื่อให้พนักงานทำ 5ส กันจนติดเป็นนิสัย ซึ่งควรจะปรึกษาหน่วยงาน หรือผู้เชี่ยวชาญด้านนี้มาให้ความรู้กันละครับ

การทำ 5ส ก็มีแค่นี้เอง ง่ายใช่ไหมละครับ สามารถที่จะนำไปใช้ได้กับองค์กร บริษัท โรงงาน สำนักงาน หรือแม้กระทั่งการทำผังเมืองก็ยังได้ โดยเริ่มจากการทำแผนผังวางจุดต่างๆ แล้วแยกไปหาจุดย่อยๆ นั้น จนถึงตัวเราเองก็ยังได้
ขอให้สนุกกับการทำ 5ส ฉบับย่อนี้ครับ

 

 
  เทวินทร์ ประสิทธิ์เสริฐ
สงวนลิขสิทธิ์
การคัดลอกให้ก๊อปปี้ link ลงไปด้วย
http://www.cgpcenter.com/engineering/5s.html